ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
61
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
1 فخر الدّين خجندى التلويح الى اسرار التنقيح نجيب الملّة و الدّين فخر الدّين محمّد بن احمد بن ابو نصر خجندى از مؤلّفان اواخر قرن سيزدهم ميلادى است . سال وفات او معلوم نيست ، امّا در كتابش التلويح در موردى نوشته است كه : « من اين درمان را از مجد الدّين رازى در رمضان 702 ه . ( 1303 م . ) شنيدهام . » در جلد دهم معجم المؤلّفين سال وفاتش در اصفهان در 552 ه . / 1157 م . و التلويح الى اسرار التنقيح و تنقيح المكنون من مباحث القانون به عنوان دو كتاب جداگانه ذكر شده است ، امّا هر دو مطلب نقلشده درست نيست . خجندى به فرمايش شرف الدّوله منصور بن اسعد همدانى تحت عنوان التلويح الى اسرار التنقيح نقدى بر التصريح المكنون هبة اللّه ابن جميع نوشته است كه اين كتاب به نام تنقيح المكنون من مباحث القانون نيز معروف است . در اين كتاب نه تنها التصريح المكنون ابن جميع مورد انتقاد قرار گرفته ، بلكه اضافاتى نيز بر موضوعات اصل كتاب قانون ابن سينا انجام شده است . در صفحهء 217 جلد دوم كشف الظنون نام اين كتاب خجندى به صورت تنقيح غلق المكنون آمده است كه سبب اشتباه مىشود ، امّا از صفحهء 341 جلد اوّل كشف الظنون اين اشتباه رفع مىشود و در اينجا توضيح داده شده كه خجندى نخست نام اين خلاصه را تنقيح غلق المكنون گذاشت و سپس مجدّدا مطالبى بر آن افزود و آن را خلاصه كرد و آنگاه نام التلويح الى اسرار التنقيح بر آن گذاشت . جالب اينكه اگرچه صاحب كشف الظنون آن را در دو جاى جداگانه نام برده ولى نام مؤلّف كتاب التصريح المكنون را ننوشته است و غير از اين چيزى نگفته كه : « آن تأليف دانشمندى است . » نسخههاى خطّى كتاب التلويح در كتابخانههاى مؤسّسهء تاريخ و تحقيق طبّ تغلقآباد ، كتابخانهء ايالتى حيدرآباد ، نظاميهء طبّيهء كالج حيدرآباد ( ناقص الآخر ) و